![Septembar 2023 Month Full Current Affairs](https://marathinaukri.in/wp-content/uploads/2023/10/sept-ca-1024x576.jpg)
Septembar 2023 Month Full Current Affairs | सप्टेंबर 2023 महिन्यातील संपूर्ण चालू घडामोडी
Septembar 2023 Month Full Current Affairs | सप्टेंबर 2023 महिन्यातील संपूर्ण चालू घडामोडी
01. नीरज चोप्राने झुरिच डायमंड लीग चॅम्पियनशिप 2023 मध्ये कोणते पदक जिंकले ?
(a) सुवर्ण
(b) रौप्य
(c) कांस्य
(d) पदक नाही
उत्तर : (b) रौप्य
02. रेल्वे बोर्डाच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे ?
(a) समीक्षा सिंग
(b) जया वर्मा सिन्हा
(c) जयंती शर्मा
(d) हेमलता कुशवाह
उत्तर : (b) जया वर्मा सिन्हा
03. ऑल इंडिया रेडिओ आणि NSD च्या प्रधान महासंचालकपदाचा कार्यभार कोणी स्वीकारला आहे ?
(a) डॉ. वसुधा गुप्ता
(b) मीनाक्षी लेखी
(c) अभिरूप शर्मा
(d) रमेश सिंग
उत्तर : (a) डॉ. वसुधा गुप्ता
04. आसाममध्ये राज्यातील सर्वात लांब उड्डाणपुलाचे उद्घाटन झाले, त्याची लांबी किती आहे ?
(a) 2.00 किलोमीटर
(b) 2.15 किलोमीटर
(c) 2.63 किलोमीटर
(d) 3.00 किलोमीटर
उत्तर : (c) 2.63 किलोमीटर
05. ग्लोबल इंडिया AI 2023 परिषदेची पहिली आवृत्ती कोणता देश होस्ट करेल ?
(a) भारत
(b) जर्मनी
(c) जपान
(d) फ्रान्स
उत्तर : (a) भारत
06. नुकतीच महिलांसाठी गृहलक्ष्मी योजना कोणत्या राज्यात सुरू करण्यात आली आहे ?
(a) मध्य प्रदेश
(b) उत्तर प्रदेश
(c) कर्नाटक
(d) आसाम
उत्तर : (c) कर्नाटक
07. वित्त उद्योग विकास परिषदेचे नवीन अध्यक्ष म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे ?
(a) उमेश रेवणकर
(b) राजीव कुमार
(c) अजय सिन्हा
(d) रवी मल्होत्रा
उत्तर : (a) उमेश रेवणकर
08. नवी दिल्लीत महत्त्वाकांक्षी गटांसाठी ‘संकल्प सप्ताह’ कार्यक्रम कोण सुरू करेल ?
(a) नरेंद्र मोदी
(b) अमित शहा
(c) राजनाथ सिंह
(d) अनुराग ठाकूर
उत्तर : (a) नरेंद्र मोदी
09. इंडो-लॅटिन अमेरिका कल्चरल फेस्टिव्हलची चौथी आवृत्ती कोठे आयोजित केली जात आहे ?
(a) नवी दिल्ली
(b) मुंबई
(c) कोलकाता
(d) पाटणा
उत्तर : (a) नवी दिल्ली
10. बिहार राज्याचा दुसरा व्याघ्र प्रकल्प कोणत्या जिल्ह्यात स्थापन केला जाईल ?
(a) अराह
(b) पश्चिम चंपारण
(c) कैमूर
(d) पूर्व चंपारण
उत्तर : (c) कैमूर
11. आशियाई खेळ 2023 मध्ये कोणत्या नेमबाजी स्पर्धेत भारतीय संघाने सुवर्णपदक जिंकले ?
(a) 50 मीटर एअर रायफल
(b) 10 मीटर एअर पिस्तूल
(c) 25 मीटर एअर पिस्तूल
(d) यापैकी काहीही नाही
उत्तर : (a) 50 मीटर एअर रायफल
12. आशियाई क्रीडा स्पर्धेत महिला एकेरी टेबल टेनिस स्पर्धेच्या उपांत्यपूर्व फेरीत पोहोचणारी पहिली भारतीय कोण बनली आहे ?
(a) मौमा दास
(b) नेहा अग्रवाल
(c) आदिती सिन्हा
(d) मनिका बत्रा
उत्तर : (d) मनिका बत्रा
13. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने इंटरनॅशनल फायनान्स कॉर्पोरेशनला कोणत्या बँकेत भाग घेण्यास मान्यता दिली आहे ?
(a) स्टेट बँक ऑफ इंडिया
(b) येस बँक
(c) फेडरल बँक
(d) युनियन बँक ऑफ इंडिया
उत्तर : (c) फेडरल बँक
14. दरवर्षी जागतिक हृदय दिन कधी साजरा केला जातो ?
(a) 27 सप्टेंबर
(b) 28 सप्टेंबर
(c) 29 सप्टेंबर
(d) 30 सप्टेंबर
उत्तर : (c) 29 सप्टेंबर
15. नुकतेच एमएस स्वामीनाथन यांचे निधन झाले, ते कोणत्या क्षेत्रातील प्रसिद्ध व्यक्ती होते ?
(a) अंतराळ
(b) औषध
(c) पत्रकारिता
(d) शेती
उत्तर : (d) शेती
16. ‘जीएसटी सहाय’ इनव्हॉइस फायनान्सिंग लोन प्लॅटफॉर्म कधी सुरू करणार ?
(a) SEBI
(b) SIDBI
(c) NITI आयोग
(d) स्टेट बँक ऑफ इंडिया
उत्तर : (b) SIDBI
17. भारताने ‘जॉइंट कॅपॅसिटी-बिल्डिंग इनिशिएटिव्ह’ कोणासोबत सुरू केले आहे ?
(a) जागतिक बँक
(b) ASEAN
(c) संयुक्त राष्ट्र
(d) SAARC
उत्तर : (c) संयुक्त राष्ट्र
18. ‘भारतीय भाषा महोत्सव’ कार्यक्रम कोणत्या शहरात आयोजित केला जात आहे ?
(a) वाराणसी
(b) पाटणा
(c) अहमदाबाद
(d) लखनौ
उत्तर : (a) वाराणसी
19. ग्लोबल इनोव्हेशन इंडेक्स 2023 मध्ये भारताचा क्रमांक काय आहे ?
(a) 40 वा
(b) 51 वा
(c) 81 वा
(d) 82 वा
उत्तर : (a) 40 वा
20. आशियाई खेळ 2023 मध्ये महिलांच्या वुशु 60 किलो गटात कोणत्या भारतीयाने रौप्य पदक जिंकले ?
(a) आंचल सिंग
(b) मनु भाकर
(c) रोशिमिना देवी
(d) आकृती सिन्हा
उत्तर : (c) रोशिमिना देवी
21. कोणती कंपनी भारतात भूकंप चेतावणी सेवा सुरू करणार आहे ?
(a) मेटा
(b) Microsoft
(c) Google
(d) SpaceX
उत्तर : (c) Google
22. 19व्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारतासाठी 5 वे सुवर्णपदक कोणी जिंकले ?
(a) सौरभ चौधरी
(b) सिफ्ट कौर समरा
(c) मनू भाकर
(d) आशी चौकसी
उत्तर : (b) सिफ्ट कौर समरा
23. ऑस्कर 2024 साठी भारताची अधिकृत प्रवेशिका म्हणून कोणत्या चित्रपटाचे नाव देण्यात आले आहे ?
(a) गदर-2
(b) जवान
(c) 2018: एव्हरीवन इज अ हिरो
(d) काश्मीर फाइल्स
उत्तर : (c) 2018: एव्हरीवन इज अ हिरो
24. दरवर्षी जागतिक पर्यटन दिवस कधी साजरा केला जातो ?
(a) 26 सप्टेंबर
(b) 27 सप्टेंबर
(c) 28 सप्टेंबर
(d) 29 सप्टेंबर
उत्तर : (b) 27 सप्टेंबर
25. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने कोणत्या सहकारी बँकेचा परवाना रद्द केला आहे ?
(a) कपोल सहकारी बँक
(b) गंगा सहकारी बँक
(c) बडोदा यूपी ग्रामीण बँक
(d) यापैकी नाही
उत्तर : (a) कपोल सहकारी बँक
26. नुकतीच येस बँकेने घाऊक बँकिंगचे देश प्रमुख म्हणून कोणाची नियुक्ती केली आहे ?
(a) आलोक सिन्हा
(b) मनीष जैन
(c) रवी थोटा
(d) अजय पुरी
उत्तर : (b) मनीष जैन
27. T20I क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद अर्धशतक करण्याचा विक्रम कोणत्या खेळाडूने केला ?
(a) सूर्य कुमार यादव
(b) इशान किशन
(c) दीपेंद्र सिंग ऐरी
(d) हॅरी ब्रूक
उत्तर : (c) दीपेंद्र सिंग ऐरी
✅ आरोग्य विभाग भरती प्रश्नसंच ✅
आरोग्य भरती प्रश्नसंच 01
आरोग्य भरती प्रश्नसंच 02
आरोग्य भरती प्रश्नसंच 03
28. केंद्र सरकारने RBI डेप्युटी गव्हर्नर एम राजेश्वर राव यांचा कार्यकाळ किती वर्षांसाठी वाढवला आहे ?
(a) 01 वर्षे
(b) 02 वर्षे
(c) 03 वर्षे
(d) 04 वर्षे
उत्तर : (a) 01 वर्षे
29. 9व्या BRICS संसदीय मंचासाठी संसदेच्या शिष्टमंडळाचे नेतृत्व कोण करेल ?
(a) शशी थरूर
(b) राजनाथ सिंह
(c) हरिवंश नारायण सिंह
(d) ओम बिर्ला
उत्तर : (c) हरिवंश नारायण सिंह
30. IBSA अंध फुटबॉल इंटरकॉन्टिनेंटल कप 2023 कोणत्या शहरात आयोजित केला जाईल ?
(a) पणजी
(b) कोची
(c) चेन्नई
(d) हैदराबाद
उत्तर : (b) कोची
31. दादासाहेब फाळके जीवनगौरव पुरस्काराने कोणाला सन्मानित केले जाईल ?
(a) रेखा
(b) जया बच्चन
(c) वहिदा रहमान
(d) धर्मेंद्र
उत्तर : (c) वहिदा रहमान
32. आशियाई खेळ 2023 मध्ये भारताने कोणत्या खेळात तिसरे सुवर्ण जिंकले ?
(a) पोहणे
(b) नेमबाजी
(c) कुस्ती
(d) घोडेस्वारी
उत्तर : (d) घोडेस्वारी
33. एकदिवसीय क्रिकेटच्या इतिहासात कोणत्या संघाने 3000 षटकार मारण्याचा विक्रम केला आहे ?
(a) भारत
(b) पाकिस्तान
(c) ऑस्ट्रेलिया
(d) इंग्लंड
उत्तर : (a) भारत
34. ‘इंडिया एनर्जी समिट 2023’ चे उद्घाटन कोणी केले ?
(a) अनुराग ठाकूर
(b) स्मृती इराणी
(c) आर.के सिंग
(d) ज्योतिरादित्य सिंधिया
उत्तर : (c) आर.के सिंग
35. आशियाई खेळ 2023 मध्ये कोणत्या देशाच्या महिला क्रिकेट संघाने सुवर्णपदक जिंकले ?
(a) श्रीलंका
(b) पाकिस्तान
(c) भारत
(d) चीन
उत्तर : (c) भारत
36. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अलीकडेच किती वंदे भारत ट्रेनला हिरवा झेंडा दाखवला ?
(a) 07
(b) 08
(c) 09
(d) 10
उत्तर : (c) 09
37. भारतातील पहिली ग्रीन हायड्रोजन फ्युएल सेल बस कोणत्या राज्य/केंद्रशासित प्रदेशात सुरू करण्यात आली ?
(a) हिमाचल प्रदेश
(b) दिल्ली
(c) जम्मू आणि काश्मीर
(d) आसाम
उत्तर : b) दिल्ली
38. ‘भारत ड्रोन शक्ती-2023’ शोचे उद्घाटन कोणी केले ?
(a) अमित शहा
(b) राजनाथ सिंह
(c) एस जयशंकर
(d) अनुराग ठाकूर
उत्तर : (b) राजनाथ सिंह
39. G20 युनिव्हर्सिटी कनेक्ट फिनाले कोणत्या शहरात आयोजित केली जाईल ?
(a) अहमदाबाद
(b) नवी दिल्ली
(c) जयपूर
(d) वाराणसी
उत्तर : (b) नवी दिल्ली
40. जागतिक फार्मासिस्ट दिन कधी साजरा केला जातो ?
(a) 24 सप्टेंबर
(b) 25 सप्टेंबर
(c) 26 सप्टेंबर
(d) 27 सप्टेंबर
उत्तर : (b) 25 सप्टेंबर
41. आशियाई खेळ 2022 मध्ये भारताने कोणत्या खेळात पहिले सुवर्णपदक जिंकले ?
(a) पोहणे
(b) क्रिकेट
(c) नेमबाजी
(d) टेबल टेनिस
उत्तर : (c) नेमबाजी
42. जागतिक कुस्ती चॅम्पियनशिप 2023 मध्ये कोणत्या भारतीय कुस्तीपटूने कांस्यपदक जिंकले ?
(a) विनेश फोगट
(b) अंतिम पंघाल
(c) मीनू कुमारी
(d) प्रिया भानोत
उत्तर : (b) अंतिम पंघाल
43. सत्यजित रे फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूटच्या गव्हर्निंग कौन्सिलच्या अध्यक्षपदी कोणाची निवड करण्यात आली आहे ?
(a) आर माधवन
(b) शेखर कपूर
(c) अल्लू अर्जुन
(d) सुरेश गोपी
उत्तर : (d) सुरेश गोपी
44. PM किसान AI-चॅटबॉट (किसान ई-मित्र) कोणी लॉन्च केला ?
(a) पियुष गोयल
(b) अनुराग ठाकूर
(c) स्मृती इराणी
(d) कैलाश चौधरी
उत्तर : (d) कैलाश चौधरी
45. कोणत्या भारतीय वंशाच्या लेखकाची ‘वेस्टर्न लेन’ ही कादंबरी बुकर पुरस्कार 2023 साठी निवडण्यात आली आहे ?
(a) सौम्या स्वामीनाथन
(b) चेतना मारू
(c) प्रीती बाथम
(d) कृतिका खेर
उत्तर : (b) चेतना मारू
46. रेल्वेची सिग्नलिंग प्रणाली विकसित करण्यासाठी भारताच्या IRCON इंटरनॅशनल लिमिटेडशी कोणत्या देशाने करार केला आहे ?
(a) बांगलादेश
(b) नेपाळ
(c) श्रीलंका
(d) भूतान
उत्तर : (c) श्रीलंका
47. ‘युद्ध अभ्यास 2023’ या संयुक्त लष्करी सरावात भारतीय लष्कर कोणत्या देशासोबत सहभागी होणार आहे ?
(a) यूएसए
(b) फ्रान्स
(c) जर्मनी
(d) तुर्की
उत्तर : (a) यूएसए
48. आशियाई विकास बँकेने अफगाणिस्तानला किती दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सचे वाटप जाहीर केले आहे ?
(a) 400 दशलक्ष
(b) 600 दशलक्ष
(c) 800 दशलक्ष
(d) 1000 दशलक्ष
उत्तर : (a) 400 दशलक्ष
49. भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय हंगामासाठी अधिकृत भागीदार म्हणून कोणाची निवड केली आहे ?
(a) Airtel India
(b) Tata Power
(c) Tech Mahindra
(d) SBI Life
उत्तर : (d) SBI Life
50. भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेडचे संचालक (पॉवर) म्हणून कोणी पदभार स्वीकारला आहे ?
(a) विशाल सिन्हा
(b) ताजिंदर गुप्ता
(c) अजय मेहता
(d) अरिंदम बागची
उत्तर : (b) ताजिंदर गुप्ता
51. दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय शांतता दिवस कधी साजरा केला जातो ?
(a) 19 सप्टेंबर
(b) 20 सप्टेंबर
(c) 21 सप्टेंबर
(d) 22 सप्टेंबर
उत्तर : (c) 21 सप्टेंबर
52. राष्ट्रीय विज्ञान पुरस्कार किती श्रेणींमध्ये जाहीर झाला आहे ?
(a) 03
(b) 04
(c) 05
(d) 06
उत्तर : (b) 04
53. भारत सरकारने अलीकडे कोणत्या देशाच्या नागरिकांसाठी व्हिसा सेवा निलंबित केली आहे ?
(a) पाकिस्तान
(b) तुर्की
(c) युक्रेन
(d) कॅनडा
उत्तर : (d) कॅनडा
54. भारतीय नौदल आणि कोणत्या देशादरम्यान SIMBEX सराव आयोजित केला जात आहे ?
(a) सिंगापूर
(b) श्रीलंका
(c) फ्रान्स
(d) रशिया
उत्तर : (a) सिंगापूर
55. उत्तर प्रदेशच्या पहिल्या आंतरराष्ट्रीय व्यापार शोचे उद्घाटन कोणी केले ?
(a) द्रौपदी मुर्मू
(b) नरेंद्र मोदी
(c) अमित शहा
(d) योगी आदित्यनाथ
उत्तर : (a) द्रौपदी मुर्मू
56. ISSF विश्वचषक स्पर्धेत महिलांच्या 10 मीटर एअर रायफल प्रकारात कोणत्या खेळाडूने सुवर्णपदक जिंकले ?
(a) मनू भाकर
(b) अपूर्वी चंडेला
(c) इलावेनिल वालारिवन
(d) नेहा सिन्हा
उत्तर : (c) इलावेनिल वालारिवन
57. इंडो-पॅसिफिक आर्मी चीफ्स कॉन्फरन्स कुठे आयोजित केली जाईल ?
(a) नवी दिल्ली
(b) क्वालालंपूर
(c) ढाका
(d) कोलंबो
उत्तर : (a) नवी दिल्ली
58. कोणत्या केंद्रीय मंत्र्याने हवामान माहिती नेटवर्क डेटा सिस्टम मॅन्युअलसह किसान कर्ज पोर्टल सुरू केले ?
(a) राजनाथ सिंह
(b) अमित शहा
(c) अनुराग ठाकूर
(d) निर्मला सीतारामन
उत्तर : (d) निर्मला सीतारामन
59. डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रोव्हायडर्स असोसिएशनचे MD आणि CEO म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे ?
(a) राजीव मल्होत्रा
(b) अजय सिन्हा
(c) धनंजय जोशी
(d) विनय सक्सेना
उत्तर : (c) धनंजय जोशी
60. आगामी ICC विश्वचषक 2023 साठी टीम इंडियाची जर्सी कोणत्या कंपनीने लॉन्च केली आहे ?
(a) Adidas
(b) Nike
(c) स्टार स्पोर्ट्स
(d) Puma
उत्तर : (a) Adidas
61. ‘स्किल्स ऑन व्हील्स’ हा उपक्रम कोणत्या मंत्रालयाने सुरू केला आहे ?
(a) शिक्षण मंत्रालय
(b) वित्त मंत्रालय
(c) कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालय
(d) ग्रामीण विकास मंत्रालय
उत्तर : (c) कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालय
62. जुन्या संसद भवनासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी कोणते नाव सुचवले आहे ?
(a) संविधान सदन
(b) संविधान परिवार
(c) राष्ट्र गौरव सदन
(d) गांधी भवन
उत्तर : (a) संविधान सदन
63. खादी उत्पादनांना प्रोत्साहन देण्यासाठी खादी आणि ग्रामोद्योग आयोगाने कोणासोबत करार केला आहे ?
(a) प्रसार भारती
(b) NITI आयोग
(c) रिलायन्स फाऊंडेशन
(d) यापैकी नाही
उत्तर : (a) प्रसार भारती
64. भारताच्या G-20 अध्यक्षपदावरील ‘पीपल्स जी-20’ नावाच्या ई-बुकचे अनावरण कोणी केले ?
(a) अमित शहा
(b) एस जयशंकर
(c) अनुराग ठाकूर
(d) अपूर्व चंद्र
उत्तर : (d) अपूर्व चंद्र
65. ‘होयसाला समुहाचा पवित्र मंदिरांचा समावेश युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत करण्यात आला आहे, ते कोणत्या राज्यात आहे ?
(a) तामिळनाडू
(b) केरळ
(c) कर्नाटक
(d) बिहार
उत्तर : (c) कर्नाटक
66. दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय रेड पांडा दिवस कधी साजरा केला जातो ?
(a) 18 सप्टेंबर
(b) 19 सप्टेंबर
(c) सप्टेंबरचा दुसरा शनिवार
(d) सप्टेंबरचा तिसरा शनिवार
उत्तर : (d) सप्टेंबरचा तिसरा शनिवार
67. भारतीय अक्षय ऊर्जा विकास संस्थेने प्रकल्पांना वित्तपुरवठा करण्यासाठी कोणत्या बँकेसोबत करार केला आहे ?
(a) बँक ऑफ महाराष्ट्र
(b) स्टेट बँक ऑफ इंडिया
(c) पंजाब नॅशनल बँक
(d) युनियन बँक ऑफ इंडिया
उत्तर : (a) बँक ऑफ महाराष्ट्र
68. केंद्रीय अन्वेषण ब्यूरो (CBI) चे नवीन उपमहानिरीक्षक म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे ?
(a) कुलदीप द्विवेदी
(b) अमन सिन्हा
(c) विजय कोहली
(d) अंगद मिश्रा
उत्तर : (a) कुलदीप द्विवेदी
69. अलीकडेच युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत कोणत्या भारतीय स्थळाचा समावेश करण्यात आला आहे ?
(a) भारत मंडपम
(b) शांतिनिकेतन
(c) जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान
(d) स्टॅच्यू ऑफ युनिटी
उत्तर : (b) शांतिनिकेतन
70. ‘यशोभूमी’ इंडिया इंटरनॅशनल कन्व्हेन्शन आणि एक्स्पो सेंटरचे उद्घाटन कोणत्या राज्यात/केंद्रशासित प्रदेशात करण्यात आले ?
(a) लडाख
(b) आसाम
(c) बिहार
(d) दिल्ली
उत्तर : (d) दिल्ली
71. पंतप्रधान विश्वकर्मा योजनेसाठी अर्ज करण्यासाठी विहित केलेले किमान वय किती आहे ?
(a) 18 वर्षे
(b) 21 वर्षे
(c) 25 वर्षे
(d) 30 वर्षे
उत्तर : (a) 18 वर्षे
72. क्रिकेट एशिया कप 2023 चे विजेतेपद कोणत्या संघाने जिंकले ?
(a) पाकिस्तान
(b) श्रीलंका
(c) बांगलादेश
(d) भारत
उत्तर : (d) भारत
73. ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशनचे नवीन अध्यक्ष म्हणून कोणाची निवड झाली आहे ?
(a) नीता अंबानी
(b) कुमार मंगलम बिर्ला
(c) श्रीनिवासन
(d) आलोकनाथ सिन्हा
उत्तर : (c) श्रीनिवासन
74. कोणत्या राज्यात “नमो 11-सूत्री कार्यक्रम” सुरू करण्यात आला आहे ?
(a) बिहार
(b) उत्तर प्रदेश
(c) महाराष्ट्र
(d) केरळ
उत्तर : (c) महाराष्ट्र
75. ‘मुख्यमंत्री लाडली ब्रह्म आवास योजना’ कोणत्या राज्यात सुरू करण्यात आली आहे ?
(a) बिहार
(b) आसाम
(c) मध्य प्रदेश
(d) हरियाणा
उत्तर : (c) मध्य प्रदेश